گنو / لینوکس و نرم افزارهای آزاد

منابع این مطلب: مفاهیم سیستم عامل، ترجمه پریسا آتاماژوری – سایت ویکی ﭘدیا – فرهنگنامه فناوری اطلاعات آکسفورد
کلیه ی تصاویر مربوط به توزیع های Suse 10.1 , Edubuntu 7.04, Knoppix 5 و parsix 9.01 می باشد.
خوب بهتره برای مقدمه یک تعریفی از سیستم عامل داشته باشیم:

سیستم عامل برنامه ای است که به عنوان واسطه مابین کاربر کامپیوتر و سخت افزار آن عمل می کند.هدف اولیه سیستم عامل این است که استفاده از سیستم کامپیوتر را سهل سازد. هدف بعدی آن است که استفاده از سخت افزار کامپیوتر را سودمند نماید. معروفترین سیستم های عامل عبارتند از: یونیکس ،آی.بی.ام، ام.اس-داس و ویندوز مایکروسافت، اپل مکینتاش، سولاریس میکروسیستم سان، وی.ام.اس دک، تاپس-20 و گنو /لینوکس.سیستم های عامل بطور کلی از دو بخش هسته (kernel) و پوسته (shell) تشکیل شده اند.

گنو / لینوکس
گنو / لینوکس نام مجموعه ای از سیستم عامل هاست که از هسته لینوکس و برنامه های کاربردی گنو استفاده می کند.

گنو / لینوکس
گنو / لینوکس نام مجموعه ای از سیستم عامل هاست که از هسته لینوکس و برنامه های کاربردی گنو استفاده می کند.

در سال 1984 میلادی ‏ریچارد استالمن که رئیس بنیاد نرم‌افزار آزاد بود پروژه گنو (GNU) را آغاز کرد. در این پروژه که یک جنبش نرم‌افزاری محسوب می‌شد برنامه‌نویسان با یکدیگر همکاری می‌کردند (این همکاری تا به حال نیز ادامه دارد).
مطلب را تا همین جا نگه دارید تا ببینیم هسته چطور به وجود آمد.
AT&T رو که میشناسید. یکی از بزرگترین شرکتهای الکترونیکی و مخابراتی دنیا. جالبه بدونید که بودجه ی تحقیقاتی این شرکت از کل بودجه ی یک سال کشور عزیزمون بیشتره. این شرکت که یکی از سهامداران عمده ی یونیکس بود در اواخر دهه 80 میلادی نسخه ای از هسته یونیکس رو به نام مینیکس برای آموزش معلمان ارایه میکنه. لینوس ترووالدز دانشجوی فنلاندی دانشگاه هلسینکی با الهام از کدمینیکس کار رو آغاز میکنه و سر انجام در سال 1991 با پیامی برای دوستانش اعلام میکنه که سیستمی رایگان برای کامپیوتر های AT 386 ساخته.

نرم افزار آزاد (نه رایگان)
به طور کلی به نرم افزاری گفته میشه که کاربر تعهد خاصی برای استفاده و گسترش اون نداشته باشه.
به هر منظوری که بخواهد بتواند از آن استفاده کند یا آن را گسترش دهد. ویکی پدیا توضیحات مفصل تری داده.

توزیع گنو /لینوکس
به جموعه‌ای از نرم‌افزارهای بنا شده بر اجزای گفته شده توزیع لینوکس (Linux distribution) می‌گویند که به طور معمول شامل ابزارهای توسعه‌ نرم‌افزار، پایگاه‌های داده، سرویس دهنده‌های وب مثل آپاچی، محیط‌های رومیزی مثل گنوم و کی‌دی‌ای و مجموعه‌های اداری مثل اُپن آفیس هستند. مشهرترین توزیع های گنو / لینوکس ردهت، فدورا، سوسه، دبیان، اسلک ویر و ناپیکس می باشند که البته توزیع های زیادی بر پایه ی این توزیع ها ساخته شدن. مثل Ubuntu که بر پایه ی دبیان است.

میز کار
گنو / لینوکس این قابلیت رو داره که از چند Desktop یا میز کار استفاده کنه. هر میز کار ویژگی های خودش رو داره مثلا رابط گرافیکی و نرم افزار های کاربردی اون از میز کار دیگر متمایز ه. معروفترین میز کارهای گنو / لینوکس کی دی ای و گنوم هستند.
تصویر از کی دی ای | تصویر از گنوم

برنامه های کاربردی
میشه گفت از زمان تولد گنو / لینوکس ( تقریبا 17 سال پیش) تا حالا سالانه صدها برنامه ی کاربردی توسط مردم سراسر جهان برای این سیستم طراحی و گسترش پیدا کرده. در این بخش سعی کردم تعدادی از برنامه های کاربردی معروف رو معرفی کنم.توضیح اینکه برنامه های اختصاصی سیستم های عامل دیگر مثل ویندوز قابل نصب روی گنو / لینوکس نیستند.

Blender (3D Design & modeling)
Gimp (Image Editing)
Gaim(Instant messenger)
Firefox,Konqueror,Opera(Web browser)
thunder bird(email Client)
xmms,xine,CLV,amarok,kaffeine,mplayer (Audio & video player)
K3b,GCC ( CD & DVD burner)
Kino(film editing)
openoffice.org, Koffice (office packages softwares)
Geparted(partition management)

بازی ها
واقعا ضد حاله وقتی با لینوکس کار میکنی و از بازی های جذاب و مهیج ویندوز محرومی.
گرچه این استدلال درستی نیست ولی حد اقل من رو راضی میکنه. فکرش رو بکنید که میخواهید یکی از بازی های معروف روز مثل Bioshock رو با یک رزولوشن متوسط مثلا 1024 * 1280 با سرعتی بین 40 تا 50 فریم در ثانیه روی DX 10 اجرا کنید و لذت ببرید. اما این کار نیاز به یک کارت گرافیک خوب مثل 8800 GT داره به علاوه ی یک منبع تغذیه 450 وات با اتصالگر 6 پین. امروز قیمت این کارت با حداقل 256 MB رم بین 300 تا 330 هزار تومنه و حداقل 50 هزار تومن هم باید بابت منبع تغذیه بپردازید.البته این فقط قیمت کارته و هزینه ی بقیه سیستم رو هم باید محاسبه کنید. اما قیمت بهترین کنسول بازی بازار از 600 هزار تومن فراتر نمیره. که تقریبا نصف هزینه اون سیستم میشه. بااین احوال اخیرا چند بازی 3D با گرافیک نسبتا خوب برای گنو / لینوکس طراحی شده که نصب کردن اون روی سیستم خالی از لطف نیست.

توزیع مناسب
فکر میکنم این قسمت مهمترین بخش کار باشه. انتخاب یک توزیع مناسب میتونه بسیاری از مشکلات رو حل کنه و در عوض انتخاب توزیع نامناسب ممکنه دشمنی کینه ای برای اون به وجود بیاره.
انتخاب توزیعی که بتونه نیاز های ما بر طرف کنه مثلا دارای برنامه های اداری مناسب باشه یا محیط گرافیکی قوی داشته باشه یا اینکه از زبان فارسی وپشتیبانی کنه و غیره بسیار حایز اهمیته.

کدام توزیع؟
خوب اگه برای اولین بار میخواهید لینوکس رو تجربه کنید من پیشنهاد میکنم که یکی از توزیع های بر پایه ی دبیان مثل پارسیکس (که در حال محلی سازی برای کاربران ایرانی است) رو انتخاب کنید. از مزایای این توزیع که از دسکتاپ gnome استفاده میکنه:

  1. پشتیبانی کامل از زبان فارسی
  2. وجود برنامه های کاربردی مناسب مثل دیکشنری xfardic ، برنامه های مرور گر وب، مدیریت ایمیل، برنامه های اداری open office.org ، کپی سی دی و دی.وی.دی و غیره..
  3. پشتیبانی از انواع مختلف فرمتهای صوتی و تصویری
  4. امکان استفاده بدون نصب به صورت Live Session
  5. وجود help به زبان فارسی

اما اگه کمی آشنایی با گنو / لینوکس پیدا کردین من پیشنهاد میکنم از توزیع Suse استفاده کنید.

نصب گنو / لینوکس
نصب گنو لینوکس کار بسیار راحتی است. حد اقل بعد از ارایه ی هسته ی 2.4 که مشکل شناسایی پارتیشن ها به صورت اتوماتیک رفع شد این کار خیلی راحت تر شده تنها مرحله نصب که ممکنه برای اولین بار برای شما کمی مشکل باشه مرحله فرمت کردن یک پارتیشن خاص برای نصب لینوکسه. شما بایستی یک پارتیشن از هارد دیسکتون رو که می خواهید به لینوکس اختصاص بدید به فرمت ext3 در بیارید. البته به یک فضای کوچک دیگر یه نام swap که معادل حجم دو برابر حافظه رم سیسمتون هست هم احتیاج دارید.
سوال: آیا می توان گنو / لینوکس را در کنار سیستم عامل های دیگر داشت؟
پاسخ: البته. این کار براحتی انجام میگیره. برای این کار شما تنها نیاز به یک boot loader مناسب دارید. لینوکس از ۲ boot loader مختلف استفاده میکنه. lilo که برای مدیریت بوت تا حجم 8 GB مناسبه و دیگری Grub که این محدودیت رو نداره. البته شما برای نصب نیازی نیست که این اطلاعات رو بدونید و گنو /لینوکس به طور خودکار این کار رو انجام میده.

پشتیبانی از سخت افزار های سیستم
این قسمت یکی از دلایلی است که ممکنه یک شخص رو از کار با لینوکس زده بکنه. بسیاری از شرکت های تولید سخت افزار در گذشته از ارایه driver های سخت افزارشون برای لینوکس امتنا می کردن. اما در حال حاضر شرکت های بزرگی همچون اینتل وNvidia این درایور ها رو به صورت متن باز ارایه کردن. اکثر سخت افزارهای دیگه هم که به سختی روی سیستم نصب میشن به این دلیله که برای سیستم عامل خاصی مثل ویندوز طراحی شدن. برای مثال تعداد زیادی از مودم های موجود در بازار که به winmodem معروف هستن به دشواری بشه در لینوکس نصبشون کرد. دلیلش اینه که شرکت سازنده برای صرفه جویی در مواد اولیه سخت افزاری از شبیه ساز نرم افزاری اون در ویندوز استفاده میکنه. البته همیشه شرکت های بزرگی چون اینتل برای اینکه نشون بدن چقدر استانداردگرا هستن محصولاتی کاملا مستقل از سیستم عامل رو به بازار میدن. مثلا مودم اینتل EP 537  به راحتی روی سیستم نصب میشه. در مجموع باید منتظر روزهایی باشیم که تمام شرکت های تولید سخت افزار به سمت استاندارد مشخصی بروند.

محلی سازی و وشتیبانی از زبان فارسی
قابلیت محلی سازی یکی دیگر از کاربرد های وسیع گنو / لینوکس می باشد. محلی سازی به این معنا که هر اجتماعی از بشر چه کوچک (در مقیاس یک شرکت خصوصی) و چه بزرگ (مثل یک کشور) بتواند سیستم عامل را برای رفع نیاز های خاص خود تغییر یا گسترش دهد. مثلا همونطور که قبلا عنوان شد نسخه ای از لینوکس (schoolinux) برای آموزش دانش آموزان دبستان و راهنمایی نگارش شده. پشتیبانی از زبان یک اجتماع بزرگ مثل زبان فارسی که متعلق به بیش از یک کشور است از دیگر قابلیت های محلی سازی است. تقریبا همه توزیع هایی که در سالهای اخیر ارایه شده، حداقل از زمان تشکیل تیم فارسی وب شریف به طور کامل از زبان فارسی پشتیبانی می کند. جالبه که بدونید در سومین کارگاه آموزشی لینوکس و نرم افزارهای آزاد در گیلان سی دی Fedora core 3 به عنوان هدیه ی فارسی وب شریف در اختیار شرکت کنندگان قرار گرفت و وقتی اون رو نصب کردم متوجه شدم که میتونم میز کارم رو به صورت کامل فارسی کنم و حتی منو های سیستم هم فارسی شده بود.

امنیت
شاید یکی از بارز ترین ویژگی هایی که گنو / لینوکس رو از بقیه سیستم های عامل متمایز میکنه بحث امنیته.
این ویژگی باعث شده که در حال حاضر ۷۰ درصد وب سایت های دنیا روی سرور های لینوکس باشه.البته این ویژگی رو میشه به نوع برنامه نویسی سیستم نسبت داد. برای مثال ما در لینوکس 3 نوع حساب کاربری داریم که عبارتند از: Super user یا root (کاربر ریشه)- user (کاربر عادی) و Guest ( کاربر میهمان). یادم میاد که آقای سهیل حساس یگانه در دومین کارگاه آموزشی لینوکس گیلان به ذکر خاطره ای پرداخت که : یک روز در سایت دانشگاه شریف نشسته بوده و داشته تخمه می خورده که یکی از دوستانش بهش زنگ میزنه و میگه که برای اولین بار یک سیستم لینوکس ویروسی شده. خوب راه حل خیلی ساده است. چون از حساب کاربری ریشه وارد نشده بوده و فقط user خاصی ویروسی شده بوده، با پاک کردن اون حساب کاربری، ویروس مورد نظر برای همیشه از به سر بردن در سلامتی کامل! محروم میشه.

اما آیا به صرفه است که این امنیت بیشتر را جایگزین کنیم؟
آیا این امنیت بیشتر مستلزم هزینه ی بیشتری است؟
قبل از پاسخ به این پرسشها باید بگم که این صحبتها در جایی که فانون حقوق مولفین نادیده گرفته میشه بی معنیه!
خیر. هزینه راه اندازی یک سیستم گنو /لینوکسی بسیار کمتر از سیستم های تجاری بازار مثل اپل و مایکروسافت است. در عوض این هزینه در قسمت پشتیبانی از نرم افزار و ارایه خدمات پس از فروش جبران میشود. قیمت یک نسخه از Redhat Enterprise به همراه دفتر چه آموزشی و یک نسخه از گواهینامه(GPL (General Public License به همراه هزینه های پستی حدود 150 دلار است که شامل مجموعه نرم افزارهای اداری open office.org و پالایشگر تصویر Gimp میشه.
فرض کنید شما بخواهید این مجموعه رو از مایکروسافت خریداری کنید. 500 دلار بابت نسخه تک نصب ویندوز به مایکروسافت، 249 دلار برای فتو شاپ به آدوبی و 599 دلار هم بابت نرم افزار های آفیس. فکر میکنم وقتش رسیده که اتومبیلتون رو بفروشید!
در عوض طبق گواهینامه GPL شما میتونید هر تعداد که بخواهید از او سی دی کپی بگیرید، به هر منظور که بخواهید از اون استفاده کنید و طبق میلتون و بر حسب نیاز اون رو تغییر یا گسترش بدید.
اما وای به روزی که CD مایکروسافت ویندوز رو کپی کنید یا برای مقاصد غیر صلح آمیز! هسته ای از اون استفاده کنید. استغفرالله! تغییر یا گسترش که بماند.
به قول یکی از دوستان که از How to become a hacker اریک ریموند نقل قول میکنه : تغییر کد در ویندوز مانند رقص در لباس شوالیه است!
شاید جالب باشه بدونید که سالانه ملیون ها دلار از سود دارایی های توقیف شده ایران در امریکا برای جبران خسارتهای مالی وارد شده از طرف کاربران ایرانی به حساب شرکتهایی مثل مایکروسافت و ادوبی ریخته میشه.

در پایان باید بگم که بحث پیرامون ویژگی های گنو / لینوکس بسیار وسیع تر از اندازه های این مطلبه و باید در مقیاس همایش ها و کارگاه های آموزشی مطرح بشه. البته مطمئنا این مطلب خالی از کاستی و اشکال نیست. از دوستانم در گیلان لاگ هم تشکر میکنم که من رو در تهیه این مطلب یاری رسوندند. در زیر لینک چند تصویر از محیط گنو / لینوکس قرار دادم که امیدوارم مورد توجه تون قرار بگیره.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: